Η εκκολπωματίτιδα είναι μια φλεγμονή των εντερικών εκκολπωμάτων. Τα εκκολπώματα είναι προεξοχές του εντερικού βλεννογόνου που συνήθως δεν έχουν παθολογική σημασία και επομένως δεν χρειάζονται θεραπεία. Το εσωτερικό τοίχωμα του εντέρου (βλεννογόνος) διογκώνεται στην κοιλιακή κοιλότητα διαμέσου των εντερικών μυών και σχηματίζει μικρές προεξοχές που μοιάζουν με μπαλόνι, ενώ κόπρανα και άπεπτες ίνες μπορούν να συσσωρευτούν σε αυτά. Εάν υπάρχουν πολλά εκκολπώματα σε ένα τμήμα του εντέρου, αυτό ονομάζεται εκκολπωμάτωση.
Τα εκκολπώματα εμφανίζονται κυρίως σε άτομα μεγαλύτερης ηλικίας (περίπου 30% των ατόμων 60 ετών και 65% των ατόμων άνω των 85).
Τα εκκολπώματα συνήθως διαγιγνώσκονται ως τυχαίο εύρημα σε αξονική τομογραφία (CT) ή κολονοσκόπηση, είναι ακίνδυνα και δεν προκαλούν καμία ενόχληση όσο δεν εμφανίζουν φλεγμονή ή αιμορραγία.
Τα εκκολπώματα εμφανίζονται κυρίως σε τμήματα με αδύναμους μύες, συνήθως στο λεγόμενο σιγμοειδές κόλον, ένα τμήμα σχήματος S μπροστά από το ορθό. Σε αυτό το τμήμα μήκους περίπου 40 έως 45 εκατοστών, η πίεση των κοπράνων στο εντερικό τοίχωμα είναι ιδιαίτερα υψηλή, γεγονός που ευνοεί το σχηματισμό εκκολπωμάτων. Ωστόσο, μπορούν επίσης να εμφανιστούν σε όλα τα άλλα μέρη του παχέος εντέρου – εκτός από το ορθό.
Για να απλοποιήσουμε λίγο τα πράγματα, τα εκκολπώματα εμφανίζονται στις εξής συνθήκες:
- Εκκολπωμάτωση: Ο εντερικός βλεννογόνος προεξέχει προς τα έξω σε πολλά σημεία. Ωστόσο, οι «προεξοχές» δεν προκαλούν συμπτώματα.
- Εκκολπωματική νόσος: Οι «προεξοχές» προκαλούν συμπτώματα ή επιπλοκές.
- Εκκολπωματίτιδα: Οι «προεξοχές» είναι φλεγμονώδη.
- Χρόνια εκκολπωματική νόσος: Τα εκκολπώματα μπορούν να προκαλέσουν επαναλαμβανόμενα ή επίμονα χρόνια συμπτώματα, χωρίς τη θορυβώδη εικόνα της οξείας εκκολπωματίτιδας
Εκκολπωματική Νόσος: Αιτίες και Παράγοντες Κινδύνου
- Κληρονομική προδιάθεση για εκκολπώματα στο έντερο
- Αδυναμωμένος συνδετικός ιστός
- Διαταραγμένη κένωση-τάση προς δυσκοιλιότητα
- Σοβαρή παχυσαρκία
- Διατροφή χαμηλή σε φυτικές ίνες ( προάγει τη δυσκοιλιότητα)
- Υψηλή κατανάλωση κόκκινου κρέατος (χοιρινό, μοσχάρι, αρνί, ελάφι, κατσίκα)
- Κάπνισμα
- Έλλειψη άσκησης
- Καθιστικές ασχολίες με αυξημένη κοιλιακή πίεση
Η επίδραση του τρόπου ζωής στον κίνδυνο εκκολπωμάτων δεν έχει ακόμη αποδειχθεί οριστικά επιστημονικά. Είναι πιθανό, ωστόσο, ότι ο τρόπος ζωής σχετίζεται άμεσα με την εκκολπωματωση.
Εκκολπωματίτιδα: Αιτίες Φλεγμονής
Δεν είναι πάντα σαφές γιατί τα εκκολπώματα φλεγμαίνουν και πυροδοτούν την εκκολπωματίτιδα. Πιθανές αιτίες είναι οι παρακάτω:
- Η μειωμένη ροή αίματος προάγει τη φλεγμονή, ειδικά εάν το άνοιγμα του ίδιου του εκκολπώματος φράξει με κόπρανα.
- Ένα εξασθενημένο ανοσοποιητικό σύστημα, για παράδειγμα, λόγω καρκίνου ή μετά από μεταμόσχευση οργάνου.
- Λήψη ορισμένων φαρμάκων για παρατεταμένο χρονικό διάστημα: παυσίπονα (μη στεροειδή αντιφλεγμονώδη φάρμακα, ΜΣΑΦ), αντιφλεγμονώδη φάρμακα (κορτικοστεροειδή, “κορτιζόνη”), ακετυλοσαλικυλικό οξύ (ASA) ή οπιοειδή.
Συμπτώματα
Στις περισσότερες περιπτώσεις τα εκκολπώματα δεν προκαλούν κανένα σύμπτωμα. Η εκκολπωματική νόσος συνήθως εκδηλώνεται με πόνο στην αριστερή κάτω κοιλιακή χώρα, λιγότερο συχνά στη δεξιά. Μπορεί επίσης να εμφανιστεί φούσκωμα, δυσκοιλιότητα ή διάρροια. Αυτά τα συμπτώματα συχνά εξαφανίζονται προσωρινά, αλλά μπορεί επίσης να είναι επίμονα. Συχνά επιδεινώνονται αρκετά μετά το φαγητό, και λιγότερο μετά την κένωση. Τα εκκολπώματα μπορεί επίσης μερικές φορές να αιμορραγούν.
Η φλεγμονή των εκκολπωμάτων (εκκολπωματίτιδα) χαρακτηρίζεται από ξαφνικό, βύθιο πόνο στην κάτω κοιλιακή χώρα, που ίσως να συνοδεύεται και από ελαφρύ πυρετό. Άλλα συμπτώματα περιλαμβάνουν δυσκοιλιότητα, διάρροια, φούσκωμα και ναυτία, μερικές φορές κράμπες. Ο έμετος είναι σπάνιος.
Η διατροφή και ο τρόπος ζωής παίζουν καθοριστικό ρόλο στην εκκολπωματίτιδα. Συγκαταλέγονται στους τροποποιήσιμους παράγοντες της εκκολπωματικής νόσου. Αυτό σημαίνει ότι ο κίνδυνος υποτροπιάζουσας εκκολπωματίτιδας μπορεί να μειωθεί μακροπρόθεσμα με τη σωστή διατροφή. Εδώ μπορείτε να μάθετε σε τι πρέπει να δώσετε προσοχή και ποιες τροφές συνιστώνται.
Τι πρέπει να προσέξετε όσον αφορά τη διατροφή σας;
Ο ακριβής τύπος δίαιτας για την εκκολπωματίτιδα εξαρτάται από το στάδιο της νόσου και επομένως θα πρέπει πάντα να συζητείται με τον γιατρό σας. Κατά τη διάρκεια της οξείας φλεγμονώδους φάσης, είναι σημαντικό να ακολουθείτε μια δίαιτα χαμηλή σε φυτικές ίνες, εύπεπτη, που δεν επιβαρύνει επιπλέον τα έντερα. Μόλις υποχωρήσει η φλεγμονή, ωστόσο, μια δίαιτα υψηλή σε φυτικές ίνες είναι απαραίτητη για την πρόληψη περαιτέρω φλεγμονής.
Διατροφή για Οξεία Εκκολπωματίτιδα
Σε περιπτώσεις οξείας εκκολπωματίτιδας η πρώτη προτεραιότητα είναι η πλήρης αποχή από στερεές τροφές για λίγες ημέρες παράλληλα με τη θεραπεία με αντιβιοτικά, αν και αυτή η σύσταση πλέον αμφισβητείται έντονα. Ωστόσο, αυτό θα πρέπει να αποφασίζεται κατά περίπτωση.
Σε περιπτώσεις σοβαρής και δυνητικά επιπλεγμένης εκκολπωματίτιδας, η θεραπεία θα πρέπει λαμβάνει χώρα στο νοσοκομείο. Εκεί, ανάλογα με τη σοβαρότητα της φλεγμονής, οι ασθενείς λαμβάνουν ενδοφλέβιο σίτιση προκειμένου να αποσυμφορηθεί το έντερο.
Συχνά, σε πιο ήπιες περιπτώσεις, αρχικά συνταγογραφούνται μόνο υγρά και μια ήπια διατροφή, αν και μερικές φορές είναι δυνατή μια κανονική διατροφή. Φροντίστε να συζητήσετε τη συγκεκριμένη «δίαιτα για την εκκολπωματίτιδα» με τον γιατρό σας!
Σταδιακή Επανασίτιση
Μόλις υποχωρήσει η φλεγμονή, συνήθως συστήνεται μια σταδιακή επανασίτιση, για παράδειγμα:
- Τσάι με φρυγανίες
- Σούπες
- Πουρές λαχανικών και φρούτων
Είναι πολύ σημαντικό κατά τη διάρκεια αυτής της φάσης της δίαιτας να αποφεύγετε τα πικάντικα τρόφιμα όπως το τσίλι ή το τζίντζερ, καθώς και τα λιπαρά τρόφιμα. Σταδιακά επανεισάγονται σταδιακά όλο και περισσότερα τρόφιμα στη διατροφή.
Τι μπορείτε να φάτε εάν έχετε εκκολπωματίτιδα;
Ακόμα και μετά την υποχώρηση της οξείας εκκολπωματίτιδας στη δίαιτα ενσωματώνονται σταδιακά οι φυτικές ίνες. Μόλις η εκκολπωματίτιδα υποχωρήσει, συστήνεται μια δίαιτα πλούσια σε φυτικές ίνες για την πρόληψη υποτροπών.
Συχνά, το έντερο χρειάζεται λίγο χρόνο για να προσαρμοστούν στις φυτικές ίνες και να αποφύγουν αντιδράσεις όπως το σοβαρό φούσκωμα. Ταυτόχρονα, οι φυτικές ίνες παίζουν καθοριστικό ρόλο στο να κάνουν τα κόπρανα στο παχύ έντερο μαλακά. Αυτό βοηθά στην πρόληψη του σχηματισμού νέων εκκολπωμάτων ή της επαναφλεγμονής των υπαρχόντων θυλάκων.
Σημείωση: Οι φυτικές ίνες και τα υγρά πάνε χέρι-χέρι: Είναι σημαντικό να πίνετε πολλά υγρά εκτός από μια διατροφή πλούσια σε φυτικές ίνες. Διαφορετικά, η ανεπαρκής πρόσληψη υγρών μπορεί στην πραγματικότητα να προκαλέσει την αύξηση της σκληρότητας των κοπράνων από τις φυτικές ίνες.
Μακροπρόθεσμες διατροφικές συμβουλές για την εκκολπωματίτιδα:
Κατανάλωστε άφθονα φρούτα και λαχανικά. Αυτές οι τροφές είναι πλούσιες σε φυτικές ίνες και έχουν υψηλή περιεκτικότητα σε νερό. Παρέχουν επίσης στον οργανισμό σας σημαντικές βιταμίνες και ιχνοστοιχεία.
Ειδικά στην αρχή, επιλέξτε εύπεπτα λαχανικά όπως ντομάτες, καρότα και κολοκυθάκια αντί για σταυρανθή λαχανικά που παράγουν αέρια. Αυτά είναι επίσης κατάλληλα όταν πολτοποιούνται, όπως σε σάλτσες καρότου ή ντομάτας.
Παρατηρήστε πώς αντιδρά το σώμα σας στα κρεμμύδια, τα φασόλια και τις φακές—αυτές οι τροφές είναι γενικά πολύ υγιεινές. Ωστόσο, αν σας προκαλούν σημαντικό φούσκωμα, είναι καλύτερο να περιορίσετε τους παράγοντες που τις προκαλούν. Η υπερβολική ποσότητα αερίων στο έντερο μπορεί μερικές φορές να εντείνει την ανάπτυξη εκκολπωμάτων.
Το ψωμί ολικής αλέσεως, τα ζυμαρικά ολικής αλέσεως και το καστανό ρύζι είναι πιο κατάλληλα για άτομα με εκκολπωματίτιδα από τα αντίστοιχα λευκά, επειδή η περιεκτικότητά τους σε φυτικές ίνες είναι σημαντικά υψηλότερη. Περιέχουν όλα τα φυσικά συστατικά του σιταριού, ενώ το λευκό αλεύρι αποτελείται μόνο από τον εσωτερικό πυρήνα.
Μερικοί άνθρωποι δυσκολεύονται να λάβουν αρκετές φυτικές ίνες μόνο από τις τροφές. Οι παράγοντες διόγκωσης των κοπράνων, όπως το πίτουρο σιταριού ή βρώμης, ο αλεσμένος λιναρόσπορος ή ο φλοιός ψυλλίου μπορούν να βοηθήσουν. Είναι σημαντικό να λαμβάνετε πάντα αυτά τα βοηθήματα πέψης με άφθονο νερό για να αποφύγετε τη δυσκοιλιότητα.
Για να αποτρέψετε τη δυσκοιλιότητα, περιορίστε την πρόσληψη τροφών όπως το μαύρο τσάι, η σοκολάτα, το κακάο και τροφών χωρίς φυτικές ίνες, όπως τα αυγά ή τα προϊόντα λευκού αλευριού.
Πίνετε πολλά υγρά! Οι φυτικές ίνες είναι αποτελεσματικές μόνο εάν πίνετε τουλάχιστον δύο λίτρα νερό ή τσάι βοτάνων ταυτόχρονα.
Αργή και Σταδιακή Αλλαγή στη Διατροφή
Αφιερώστε αρκετό χρόνο για να μεταβείτε σε μια ισορροπημένη διατροφή με υψηλή περιεκτικότητα σε φυτικές ίνες. Συνιστάται να αυξάνετε σταδιακά την πρόσληψη φυτικών ινών. Ιδανικά, μην θεωρείτε τη διατροφή σας ως περιορισμό ή ειδική δίαιτα για εκκολπώματα – μια υγιεινή διατροφή με υψηλή περιεκτικότητα σε φυτικές ίνες όχι μόνο προσφέρει πολλά νόστιμα γεύματα, αλλά ωφελεί και την καρδιά και τα αιμοφόρα αγγεία σας, εκτός από την υγεία του εντέρου σας.
Σημείωση: Παλιότερα συνιστούνταν να αποφεύγετε τους ξηρούς καρπούς, τα δημητριακά, το καλαμπόκι και τα ποπ κορν εάν έχετε εκκολπώματα, καθώς αυτά θα μπορούσαν να σφηνωθούν στο εκκόλπωμα και να προκαλέσουν φλεγμονή. Ωστόσο, οι ειδικοί μας καθησυχάζουν τώρα: μελέτες δεν έχουν δείξει αυξημένο κίνδυνο εκκολπωματίτιδας από αυτά τα τρόφιμα. Αυτό ισχύει και για μικρότερους σπόρους όπως αυτούς στις φράουλες.
Αλκοόλ, Καπνός και Καφές
Ποιες είναι οι ιατρικές συστάσεις σχετικά με διεγερτικά όπως το αλκοόλ, ο καφές ή τα προϊόντα καπνού σε σχέση με την εκκολπωματική νόσο;
Συνιστάται να αποφεύγεται η νικοτίνη και η υπερβολική κατανάλωση αλκοόλ. Αυτές οι ουσίες αυξάνουν τον κίνδυνο εκκολπωματίτιδας. Ωστόσο, σύμφωνα με τις συστάσεις των ειδικών, δεν υπάρχει τίποτα κακό στην κατανάλωση καφέ.
Κόκκινο Κρέας
Συνιστάται η αποφυγή ή τουλάχιστον ο περιορισμός της κατανάλωσης κόκκινου κρέατος. Με κατανάλωση άνω των 100-135 γραμμαρίων κόκκινου κρέατος την εβδομάδα, ο κίνδυνος εμφάνισης εκκολπωμάτων ή εκκολπωματίτιδας αυξάνεται γραμμικά. Στα περίπου 540 γραμμάρια την εβδομάδα, αυξάνεται κατά περίπου 50%.
Προβιοτικά
Μελέτες έχουν δείξει ότι η εκκολπωματική νόσος μερικές φορές σχετίζεται με ανισορροπία στη χλωρίδα του εντέρου (εντερικό μικροβίωμα). Για την αποκατάσταση της χλωρίδας του εντέρου με επαρκή ωφέλιμα βακτήρια, συχνά προωθείται η χρήση προβιοτικών. Πρόκειται για προϊόντα που περιέχουν ζωντανούς μικροοργανισμούς όπως τα γαλακτικά βακτήρια και συνήθως διατίθενται σε μορφή σκόνης ή κάψουλας.
Σημείωση: Προβιοτικά στις τροφές: Για την προώθηση μιας υγιούς εντερικής χλωρίδας κατά τη διάρκεια της εκκολπωματίτιδας, είναι κατάλληλες διάφορες τροφές πλούσιες σε ορισμένα ευεργετικά βακτήρια, όπως τα γαλακτοκομικά βακτήρια. Τα τρόφιμα που έχουν υποστεί ζύμωση είναι ιδιαίτερα καλά παραδείγματα. Μεταξύ των γαλακτοκομικών προϊόντων είναι το γιαούρτι και το κεφίρ, αλλά και το ξινόγαλο. Το ξινολάχανο και το μηλόξυδο είναι επίσης πλούσια σε ευεργετικά βακτήρια για το έντερο.
Τέλος να τονίσουμε πως όλα τα παραπάνω αποτελούν γενικές συστάσεις, η προσωποποιημένη προσέγγιση από έναν γαστρεντερολόγο που γνωρίζει το ατομοκό ιστορικό σας είναι η πιο σίγουρη και υπεύθυνη προσέγγιση τόσο σε χρόνια εκκολπωματική νόσο, πολλώ δε μάλλον επί οξείας εκκολπωματίτιδας.
Η ιατρός
Βικτώρια Θώδου, MD, PhD
Γαστρεντερολόγος-Ηπατολόγος
Διδάκτωρ του Πανεπιστημίου Έσσεν Γερμανίας
