Πολύποδες παχέος εντέρου

Οι πολύποδες του παχέος εντέρου είναι προσεκβολές του εντερικού βλεννογόνου στην εντερική κοιλότητα. Απαντώνται σε όλο το μήκος του εντέρου και μπορεί να εμφανιστούν είτε σποραδικά στο γενικό πληθυσμό είτε στα πλαίσια κάποιας γενετικής προδιάθεσης. Υπάρχουν διάφοροι τύποι, ανάλογα με το σχήμα, το μέγεθος και την προέλευση. Οι πολύποδες μπορεί να εμφανιστούν μεμονωμένα ή σε μεγάλους αριθμούς. Συχνά είναι καλοήθεις όγκοι. Με την πάροδο του χρόνου, ωστόσο, υπάρχει πιθανότητα οι πολύποδες να γίνουν κακοήθεις και να εξελιχθούν σε καρκίνο του παχέος εντέρου.

Η διάγνωση γίνεται με ενδοσκοπική εξέταση, την κολονοσκόπηση , η οποία συνιστάται πλέον προληπτικά από το 50ό έτος (στις ΗΠΑ από το 45ό). Οι πολύποδες μπορούν να αφαιρεθούν κατά τη διάρκεια αυτής της διαδικασίας ή κατά τη διάρκεια της χειρουργικής επέμβασης (όταν το μέγεθός τους δεν επιτρέπει την ενδοσκοπική αφαίρεση).

Ορισμένες κληρονομικές μορφές σχετίζονται με αυξημένο κίνδυνο καρκίνου του παχέος εντέρου καθώς και με τον κίνδυνο ανάπτυξης άλλων κακοηθειών 

Αιτίες των εντερικών πολύποδων

Τα ακριβή αίτια δημιουργίας πολύποδων δεν είναι ακόμη πλήρως κατανοητά. Διάφοροι προδιαθεσικοί παράγοντες μπορεί να παίζουν ρόλο, όπως:

• αύξηση της ηλικίας
• ΔΙΑΤΡΟΦΗ! η κατανάλωση αλλαντικών ακόμη και σε μικρές ποσότητες έχει ενοχοποιηθεί για καρκίνο του παχέος εντέρου, ενώ αντίστοιχος κίνδυνος εμφανίζεται και κατά την κατανάλωση μεγάλων ποσοτήτων ασπαρτάμης (γλυκαντικό που βρίσκεται σε αναψυκτικά και τσίχλες/καραμέλες χωρίς ζάχαρη). 
• συχνή εμφάνιση πολυπόδων ή καρκίνου του παχέος εντέρου στο οικογενειακό περιβάλλον
• οι φλεγμονώδεις νόσοι του εντέρου όπως η ελκώδης κολίτιδα και η νόσος του Crohn
• σπάνιες κληρονομικές ασθένειες και σύνδρομα όπως οικογενής νεανική πολυποδίαση, σύνδρομο Cowden, σύνδρομο Peutz-Jeghers, σύνδρομο υπερπλαστικής πολυποδίασης και κληρονομική μικτή πολυποδίαση.

Ορισμένες κληρονομικές μορφές σχετίζονται με αυξημένο κίνδυνο καρκίνου του παχέος εντέρου καθώς και με τον κίνδυνο ανάπτυξης άλλων κακοηθειών (θυρεοειδή, πάγκρεας, στήθος, δέρμα, νεφρά, πνεύμονες).

Παράγοντες του τρόπου ζωής, όπως η κατανάλωση αλκοόλ και το κάπνισμα, η παχυσαρκία και η έλλειψη φυσικής άσκησης αυξάνουν επίσης την πιθανότητα εμφάνισης καρκίνου του παχέος εντέρου.

Ιστολογικά οι πολύποδες χωρίζονται στους καλοήθεις (π.χ. υπερπλαστικοί), καλοήθεις με δυναμικό κακοήθους εξαλλαγής (π.χ. αδενωματώδεις) και κακοήθεις.

Συμπτώματα πολυπόδων του παχέος εντέρου

Οι πολύποδες είναι συχνά ασυμπτωματικοί, δεδομένου λοιπόν ότι δεν προκαλούν καμία αξιοσημείωτη ενόχληση στους πάσχοντες, μπορούν να παραμείνουν αδιάγνωστοι για μεγάλο χρονικό διάστημα. Μεγαλύτεροι πολύποδες, όπως αδενώματα, μπορεί να προκαλέσουν αιμορραγία ή αίμα στα κόπρανα (κατάσταση που μπορεί να εκδηλωθεί και με σιδηροπενική αναιμία). Ωστόσο, η αιμορραγία συχνά δεν είναι ορατή και μπορεί να ανιχνευθεί μόνο με ειδικές εξετάσεις, όπως το ανοσολογικό τεστ κοπράνων (iFOBT).

Αξίζει εδώ να σημειωθεί πως το τεστ κοπράνων δεν έχει μεγάλη ειδικότητα, δηλαδή η περίπτωση αρνητικού αποτελέσματος δεν αποκλείει την ύπαρξη πολυπόδων ακόμη και κακοήθειας. Από την άλλη ένα θετικό τεστ δεν σημαίνει απαραιτήτως την ύπαρξη κάποιας βαριάς παθολογικής κατάστασης όπως κακοήθεια. Η μόνη εξέταση που παραμένει gold standard για τη διάγνωση και τη θεραπεία των πολυπόδων και κατά συνέπεια την πρόληψη του καρκίνου του παχέος είναι η έγκαιρη κολονοσκόπηση.

Ανάλογα με το μέγεθος, το σχήμα, τον αριθμό και τη θέση των πολυπόδων, μπορεί να εμφανιστεί δυσκοιλιότητα, βλέννη στα κόπρανα, κοιλιακό άλγος και/ή πόνος κατά την αφόδευση.

Διάγνωση πολυπόδων

Η κολονοσκόπηση από την ηλικία των 50 ετών είναι η μόνη αξιόπιστη εξέταση για τη διάγνωση πολυπόδων, ενώ πλέον στην πλειονότητα των περιπτώσεων παρέχει ταυτόχρονα με τη διάγνωση και θεραπεία (πολυπεκτομή). Σε περίπτωση επιβεβαρυμένου οικογενειακού ιστορικού με κακοήθεια, η πρώτη κολονοσκοπηση συνίσταται να γίνεται 10 χρόνια πριν την πρωτοδιάγνωση στο συγγενικό πρόσωπο (πχ. με πατέρα που διαγνώστηκε με καρκίνο στα 45 και πέθανε στα 60, η πρώτη κολονοσκόπηση των παιδιών συνίσταται στα 35 έτη).

Σε περίπτωση οικογενών συνδρόμων οι συστάσεις διαφοροποιούνται κατά το δοκούν.

Ως προς την αντιμετώπιση, οι πολύποδες μπορούν να αφαιρεθούν κατά την ενδοσκοπική εξέταση χρησιμοποιώντας λαβίδα ή βρόγχο. Αυτό γίνεται, για παράδειγμα, με μικρότερους πολύποδες. Για μεγαλύτερους πολύποδες, μπορεί να χρειαστεί πιο περίπλοκη διαδικασία που περιλαμβάνει διαβλεννογονιακή έγχυση με νερό, γέλη καθώς και αιμοστατικά φάρμακα. Σε περίπτωση αφαίρεσης μεγάλων πολυπόδων με αυξημένο κίνδυνο αιμορραγίας τοποθετούνται μετά την αφαίρεση αιμοστατικά clips.

Οι πολύποδες συλλέγονται μετά την αφαίρεση και αποστέλλονται για ιστολογική εξέταση. Αξίζει να σημειωθεί πως τα σύγχρονα ενδοσκόπια προσφέρουν τη δυνατότητα χρωμοενδοσκόπησης, δηλαδή την εξέταση των πολυπόδων υπό συγκεκριμένο-περιορισμένο φάσμα φωτός. Το εργαλείο αυτό στα χέρια εκπαιδευμένων ιατρών με εμπειρία δίνει τη δυνατότητα διάγνωσης της ιστολογίας του πολύποδα (υπερπλαστικός, αδενωματώδης, κακοήθης) με γυμνό μάτι κατά την ενδοσκόπηση.

Ανάλογα με τον αριθμό και το μέγεθος, τον τρόπο αφαίρεσης τους (en block-σε ένα κομμάτι ή piece meal-σε πολλά μικρότερα κομμάτια) και το αποτέλεσμα της ιστολογικής εξέτασης των πολυπόδων προσδιορίζεται ο χρόνος της επόμενης κολονοσκόπησης.

Πολύποδες παχέος εντέρου: ανάπτυξη και παράγοντες κινδύνου

Τα κύτταρα του βλεννογόνου του παχέος εντέρου ανανεώνονται τακτικά καθώς τα παλιά κύτταρα του βλεννογόνου πεθαίνουν και σχηματίζονται νέα κύτταρα. Κατά τη διαδικασία ανανέωσης των κυττάρων, μπορεί να συμβούν ελαττωματικές εξελίξεις στο γενετικό υλικό (μεταλλάξεις), τις οποίες το σώμα συνήθως επιδιορθώνει μόνος του. Εάν ορισμένες μεταλλάξεις αλλάξουν τα χαρακτηριστικά ανάπτυξης των κυττάρων του βλεννογόνου, μπορούν να πολλαπλασιαστούν υπερβολικά και να εξελιχθούν σε πολύποδες του εντέρου, που μπορεί να οδηγήσει σε καρκίνο του παχέος εντέρου με την πάροδο του χρόνου.

Πολύποδες και καρκίνος του παχέος εντέρου: γενετικοί παράγοντες

Η γενετική προδιάθεση για το σχηματισμό πολυπόδων καθώς και διάφορες κληρονομικές ασθένειες αυξάνουν τον κίνδυνο εμφάνισης καρκίνου του παχέος εντέρου. Σε αυτές τις περιπτώσεις, οι πολύποδες αναπτύσσονται σχετικά νωρίς στη ζωή, πολλές φορές ακόμη και πολύ πριν από την ηλικία των 50 ετών.

• Οικογενής αδενωματώδης πολυποδίαση (FAP)
  Είναι μια σπάνια, κληρονομική και οικογενής γενετική μετάλλαξη κατά την οποία αδενωματώδεις πολύποδες αναπτύσσονται σε όλο το έντερο. Εάν αφεθεί χωρίς θεραπεία, σχεδόν πάντα εξελίσσεται σε καρκίνο του παχέος εντέρου. Η προληπτική φροντίδα περιλαμβάνει ετήσια κολονοσκόπηση των κατώτερων τμημάτων του παχέος εντέρου (ρεκτοσιγμοειδοσκόπηση) από την ηλικία των δέκα ετών και, εάν το αποτέλεσμα είναι θετικό, μια ολική κολονοσκόπηση μία φορά το χρόνο. Συνίσταται γενετική συμβουλευτική και εξέταση για FAP σε συγγενείς.
• Κληρονομικός μη-πολυποδικός καρκίνος του παχέος εντέρου (HNPCC) ή σύνδρομο Lynch
  Ένα μεταλλαγμένο γονίδιο, που εμφανίζεται συχνά σε οικογένειες, προκαλεί πολύποδες που μπορεί να εξελιχθούν γρήγορα σε κακοήθεια. Περίπου 5% όλων των περιπτώσεων καρκίνου του παχέος εντέρου προκαλούνται από αυτό το γονίδιο.
• Πολυποδίαση σχετιζόμενη με MUTYH (MAP)
  Είναι ένα κληρονομική γενετική μετάλλαξη, κατά την οποία οι πολύποδες του παχέος εντέρου εμφανίζονται νωρίς και συχνά – με πιο ήπια πορεία από το FAP και λιγότερους πολύποδες. Οι γονείς μπορούν να φέρουν το ελαττωματικό γονίδιο χωρίς να είναι άρρωστοι. Εάν το παιδί κληρονομήσει ένα μεταλλαγμένο γονίδιο (αυτοσωματικό υπολειπόμενο), ο κίνδυνος να αναπτύξει καρκίνο του παχέος εντέρου είναι μεταξύ 80-100%.
• Σύνδρομα αμαρτωματώδους πολυποδίασης
  Γενετικός ιστός που παραμένει από την εμβρυϊκή ανάπτυξη και του οποίου τα κύτταρα έχουν διαφορετική δομή από εκείνα του φυσιολογικού εντερικού βλεννογόνου μπορεί να οδηγήσει σε όγκους σχεδόν σε όλα τα μέρη του σώματος. Οι πολύποδες του παχέος εντέρου, που συνήθως σχηματίζονται σε νεαρή ηλικία ως μέρος αυτών των πολύ σπάνιων ασθενειών, σχετίζονται με αυξημένο κίνδυνο καρκίνου του παχέος εντέρου. Παραδείγματα είναι τα ακόλουθα:

Σύνδρομο Peutz-Jeghers: διάγνωση από την ηλικία των 35 ετών. Συχνοί πολύποδες στο λεπτό έντερο. Ο κίνδυνος καρκίνου του παχέος εντέρου είναι 35-40%. Αυξημένος κίνδυνος καρκίνου του παγκρέατος, του μαστού ή των ωοθηκών.

Οικογενής νεανική πολύποδα: 30% οικογενειακή ομαδοποίηση. Ο κίνδυνος καρκίνου του παχέος εντέρου είναι 70% πιθανός.

Σύνδρομο Cowden: πολλοί πολύποδες στο έντερο και στο υπόλοιπο γαστρεντερικό σωλήνα. Αλλοιώσεις στο δέρμα. Κοινές παθήσεις του θυρεοειδούς, συμπεριλαμβανομένου και καρκίνου. Υψηλός κίνδυνος καρκίνου του μαστού και του παχέος εντέρου

Σύνδρομο Cronkhite-Canada

Αφαίρεσα πολύποδα. Και τώρα;

Από τη στιγμή που ένας πολύποδας αφαιρέθηκε σωστά, επί υγειών ορίων και προλήφθηκε επαρκώς η περίπτωση της αιμορραγίας (π.χ. με την τοποθέτηση αιμοστατικών clips) μπορούμε να τον ξεχάσουμε ή τουλάχιστον να μην ανησυχούμε πια για θέματα όπως το αποτέλεσμα της βιοψίας, καθώς ό,τι και να ήταν αυτός ο πολύποδας αφού αφαιρέθηκε δεν μπορεί να μας βλάψει πια.

Τότε γιατί να τον στείλουμε για βιοψία; Παρότι πλέον με την χρωμοενδοσκόπηση είμαστε σε μεγάλο βαθμό σίγουροι για το αποτέλεσμα της ιστολογικής, χρειαζόμαστε και την επιβεβαίωση του παθολογοανατόμου. Η ιστολογική εξέταση του πολύποδα είναι αυτή που μας καθορίζει πότε πρέπει να επαναληφθεί η κολονοσκόπηση (ανάλογα με την προδιάθεση εξαλλαγής του ιστού του πολύποδα σε κακοήθη ιστό).

Πρακτικά τι κάνω μετά από μια αφαίρεση πολύποδα; Μπορεί να μην φαίνεται τομή εξωτερικά, αλλά η πολυπεκτομή αποτελεί μια μικρή (ή και μεγάλη) παρέμβαση στο σώμα μας γι΄αυτό και απαιτείται η ανάλογη περίοδος ανάρρωσης:

• 3-5 μέρες αποφεύγουμε σωματική κόπωση, αερόβια άσκηση, άρση μεγάλου βάρους και γενικά χειρονακτική εργασία
• 2 μέρες τρώμε ελαφριά γεύματα χωρίς πολλές σάλτσες, καρυκεύματα και φυτικές ίνες. Ειδικά τις φυτικές ίνες, τις αποφεύγουμε για τουλάχιστον 5 μέρες.

ΠΡΟΣΟΧΗ! Αν δούμε μετά την αφαίρεση πολύποδα κόκκινο αίμα ή έντονα μαύρα κόπρανα επικοινωνούμε αμέσως με το γιατρό μας!