Γαστρεντερίτιδα

Με τον όρο γαστρεντερίτιδα εννοούμε μια φλεγμονή του βλεννογόνου του στομάχου, του λεπτού και του παχέος εντέρου. Οι περισσότερες περιπτώσεις είναι μολυσματικές, αν και γαστρεντερίτιδα μπορεί επίσης να εμφανιστεί λόγω τοξινών μέσω τροφής, νερού ή από άτομο σε άτομο. Τα συμπτώματα περιλαμβάνουν ανορεξία, ναυτία, έμετο, διάρροια και κοιλιακό άλγος. Η διάγνωση γίνεται κυρίως κλινικά αλλά και με καλλιέργεια κοπράνων ή και χρήση αλυσιδωτής αντίδρασης πολυμεράσης (PCR). Η θεραπεία είναι κυρίως υποστηρικτική ανάλογα με τα συμπτώματα, ενώ ορισμένες παρασιτικές και βακτηριακές λοιμώξεις απαιτούν ειδική θεραπεία.

Αιτιολογία

Ιογενούς αιτιολογίας 

• Νοροϊός: Ο νοροϊός συνήθως προκαλεί οξύ εμετό, κοιλιακές κράμπες και διάρροια, με συμπτώματα που συνήθως διαρκούν 1 έως 3 ημέρες. Στα παιδιά ο έμετος υπερισχύει της διάρροιας, ενώ στους ενήλικες συνήθως κυριαρχεί η διάρροια. Οι απώλειες υγρών ποικίλλουν από ήπια έως σοβαρή αφυδάτωση. Οι ασθενείς εμφανίζουν επίσης πυρετό, πονοκεφάλους και μυϊκούς πόνους.

• Ροταϊος: η πιο κοινή αιτία σποραδικής σοβαρής αφυδάτωσης διάρροιας σε μικρά παιδιά παγκοσμίως (μέγιστη συχνότητα σε ηλικίες 3–15 μηνών). Η γαστρεντερίτιδα από ροταϊό σε βρέφη και μικρά παιδιά μπορεί να διαρκέσει 5-7 ημέρες. Εμετός εμφανίζεται στο 90% των ασθενών και πυρετός > 39°C σε περίπου 30%. Η διάρροια είναι υδαρής αλλά όχι αιματηρή. Στους ενήλικες, τα συμπτώματα της γαστρεντερίτιδας από ροταϊό είναι συνήθως ήπια. Στα παιδιά, η διάρροια μπορεί να προκαλέσει σοβαρή αφυδάτωση.
• • Λοιποί ιοί: εντεροιοί, κυτταρομεγαλοϊός μπορούν να προκαλέσουν γαστροεντερίτιδα κυρίως σε ανοσοκατασταλμένους ασθενείς.

Βακτηριακής αιτιολογίας

Η βακτηριακή γαστρεντερίτιδα είναι λιγότερο συχνή από την ιογενή γαστρεντερίτιδα. Τα βακτήρια προκαλούν γαστρεντερίτιδα μέσω πολλαπλών μηχανισμών είτε άμεσα με απευθείας προσβολή του βλεννογόνου, είτε εμμέσως με παραγωγή τοξινών.

Η σαλμονέλα και το Campylobacter μεταδίδονται από κακοψημένα ή τηγανητά πουλερικά. Το μη παστεριωμένο γάλα είναι επίσης μια πιθανή πηγή. Το Campylobacter περιστασιακά μεταδίδεται από σκύλους και γάτες. Η σαλμονέλα μπορεί να μεταδοθεί από ανεπαρκώς μαγειρεμένα αυγά  και κρέας, κυρίως κοτόπουλο αλλά και μέσω επαφής με ερπετά, πτηνά ή αμφίβια.

Η Shigella μεταδίδεται μέσω άμεσης επαφής με νοσούντα ή και από μολυσμένα τρόφιμα.

Η γαστρεντερίτιδα από E. coli μπορεί να προκληθεί από πολλούς διαφορετικούς υποτύπους του βακτηρίου. Η επιδημιολογία και οι κλινικές εκδηλώσεις μπορεί να διαφέρουν σημαντικά ανάλογα με τον υπότυπο.

Οι λοιμώξεις από Clostridium difficile εμφανίζονται σχεδόν αποκλειστικά σε ασθενείς που λάμβαναν αντιβιοτικά.

Το Yersinia enterocolitica μπορεί να προκαλέσει γαστρεντερίτιδα ή σύνδρομο που μιμείται τη σκωληκοειδίτιδα, επειδή οι ασθενείς μπορεί να έχουν πόνο στο δεξιό κάτω τεταρτημόριο. Μεταδίδεται μέσω μη επαρκώς μαγειρεμένου χοιρινού κρέατος, μη παστεριωμένου γάλακτος ή μολυσμένου νερού.

Η λιστέρια μπορεί σπάνια να προκαλέσει γαστρεντερίτιδα, αλλά πιο συχνά προκαλεί λοίμωξη του αίματος ή μηνιγγίτιδα σε έγκυες γυναίκες ή ηλικιωμένους και νεογνά.

Παρασιτικής αιτιολογίας

Ορισμένα εντερικά παράσιτα, ιδιαίτερα το Giardia intestinalis (G. lamblia), προσκολλώνται στον εντερικό βλεννογόνο και προκαλούν ναυτία, έμετο, διάρροια και γενικό αίσθημα ασθένειας. Η λοίμωξη από Giardia μπορεί να γίνει χρόνια και να προκαλέσει σύνδρομο δυσαπορρόφησης. Η μόλυνση εμφανίζεται συνήθως μέσω μετάδοσης από άτομο σε άτομο (συχνά σε παιδικούς σταθμούς) ή μέσω κατάποσης κύστεων σε μολυσμένο νερό ή φαγητό.

Το Cryptosporidium parvum προκαλεί υδαρή διάρροια και μερικές φορές μπορεί να συνοδεύεται από κράμπες στην κοιλιά, ναυτία και έμετο. Σε υγιή άτομα, η νόσος είναι αυτοπεριοριζόμενη και διαρκεί περίπου 2 εβδομάδες. Σε ανοσοκατασταλμένους ασθενείς, η νόσος μπορεί να είναι σοβαρή και παρατεταμένη, οδηγώντας σε σημαντική απώλεια ηλεκτρολυτών και υγρών. Μεταδίδεται μέσω μολυσμένου νερού, καθώς δεν εξολοθρεύεται από το χλώριο.

Οι απώλεια ηλεκτρολυτών και υγρών είναι η κύρια αιτία των συμπτωμάτων για έναν κατά τα άλλα υγιή ενήλικα, η οποία όμως μπορεί να αποβεί επικίνδυνη για παιδιά και ενήλικες που είναι ανοσοκατεσταλμένοι ή έχουν σοβαρές συννοσηρότητες.

Τα περισσότερα επεισόδια γαστρεντερίτιδας είναι αυτοπεριοριζόμενα παρότι προκαλούν δυσάρεστα και έντονα συμπτώματα. Οι απώλεια ηλεκτρολυτών και υγρών είναι η κύρια αιτία των συμπτωμάτων για έναν κατά τα άλλα υγιή ενήλικα, η οποία όμως μπορεί να αποβεί επικίνδυνη για παιδιά και ενήλικες που είναι ανοσοκατεσταλμένοι ή έχουν σοβαρές συννοσηρότητες.
Τα υποστηρικτικά μέτρα, συμπεριλαμβανομένης της ενυδάτωσης με υγρά και ηλεκτρολύτες, είναι η βάση της θεραπείας και το μόνο που χρειάζεται για τους περισσότερους ενήλικες. Ένα από του στόματος διάλυμα ηλεκτρολυτών μπορεί να αποτρέψει την αφυδάτωση και να προσφέρει μερική ανακούφιση. Τα παιδιά μπορεί να αφυδατωθούν πιο γρήγορα και θα πρέπει να τους χορηγηθεί οπωσδήποτε ένα κατάλληλο από του στόματος διάλυμα ηλεκτρολυτών (π.χ. μίγμα ηλεκτρολυτών και δεξτρόζης τύπου almora). Ένα αντιεμετικό (π.χ. ονδανσετρόνη) συστήνεται εάν ο έμετος καθιστά δύσκολη την από του στόματος λήψη υγρών. Σε σοβαρή αφυδάτωση συνίσταται ενδοφλέβια χορήγηση υγρών και ηλεκτρολυτών.

ΠΡΟΣΟΧΗ!!!! Τα αντιδιαρροϊκά φάρμακα δεν πρέπει να χρησιμοποιούνται σε παιδιά <18 ετών με οξεία διάρροια. Αντιδιαρροϊκά φάρμακα μπορεί να ληφθούν από ενήλικες ασθενείς με υδαρή διάρροια (με μη αιματηρά κόπρανα) κατά τη διάρκεια μιας επιδημίας ιογενούς αιτιολογίας μετά από σύσταση γιατρού και ποτέ χωρίς αυτή. Ωστόσο, τα αντιδιαρροϊκά φάρμακα αντενδείκνυνται πλήρως επί λοίμωξης από Clostridioides difficile ή E. coli O157:H7 και επομένως δεν πρέπει να απευθύνονται σε ασθενείς στους οποίους οι ανωτέρω λοιμώξεις δεν έχουν αποκλειστεί με σιγουριά, ιδιαίτερα μετά από πρόσφατη χρήση αντιβιοτικών, αιματηρής διάρροιας ή διάρροιας με πυρετό.

Πότε να επισκεφθώ γιατρό;

Εάν είστε ενήλικας:

• Αδυναμία λήψης υγρών για περισσότερες από 24 ώρες

• Εμετός και διάρροια για περισσότερες από δύο ημέρες

• Εμετός με αίμα

• Είστε αφυδατωμένοι – τα σημάδια αφυδάτωσης περιλαμβάνουν υπερβολική δίψα, ξηροστομία, βαθύ κίτρινο χρώμα ούρων, λίγα ή καθόλου ούρα και σοβαρή αδυναμία ή ζάλη

• Παρατηρείτε αίμα στα κόπρανα

• Έχετε έντονο πόνο στο στομάχι

• Έχετε πυρετό πάνω από 40^oC

Επικοινωνήστε με τον παιδίατρό σας εάν το παιδί σας:

• Έχει πυρετό 38,9 C ή υψηλότερο

• Φαίνεται κουρασμένο ή πολύ ευερέθιστο

• Έχει μεγάλη ενόχληση ή πόνο

• Έχει αιματηρή διάρροια

• Φαίνεται αφυδατωμένο — προσέξτε για σημάδια αφυδάτωσης σε άρρωστα βρέφη και παιδιά συγκρίνοντας πόση ποσότητα υγρών πίνουν και πόσο ουρούν και προσέχοντας για σημάδια όπως ξηροστομία, δίψα και κλάμα χωρίς δάκρυα